Trong tiếng Latin, Spondylolisthesis có nghĩa là “thân đốt sống bị trượt”, và được chẩn đoán khi một đốt sống trượt về phía trước so với đốt sống ngay phía dưới. Trượt đốt sống do thoái hóa có thể xảy ra như một phần của quá trình lão hóa bình thường của cột sống. Tình trạng này có thể làm thay đổi sự thẳng hàng bình thường của cột sống.
4 nguyên nhân thường gặp gây nên trượt đốt sống do thoái hóa
Trượt đốt sống do thoái hóa thường xảy ra ở cột sống vùng thắt lưng. Trong hầu hết các trường hợp, phân đoạn cột sống L4-L5 bị ảnh hưởng, tiếp theo là các phân đoạn cột sống L3-L4 và L5-S1. Trượt đốt sống do thoái hóa được cho là do những thay đổi liên quan đến tuổi tác có thể làm gián đoạn sự thẳng hàng của cột sống.
Các thay đổi cụ thể bao gồm:
- Sự thoái hóa của các đĩa đệm cột sống
- Sự mất đi tính đàn hồi và sức mạnh của các dây chằng chịu trách nhiệm cho sự ổn định của cột sống
- Thoái hóa khớp của các khớp liên mấu kết nối các đốt sống, dẫn đến việc giảm sự hỗ trợ cho phân đoạn cột sống
- Sự ổn định của cơ không đầy đủ
Ít phổ biến hơn, thai kỳ và việc tham gia các môn thể thao có thể làm tăng tốc các thay đổi thoái hóa ở cột sống, dẫn đến trượt đốt sống.
Các yếu tố dẫn tới sự phát triển tình trạng trượt đốt sống do thoái hóa: vai trò của phức hợp 3 khớp
Trượt đốt sống phát triển do sự thoái hóa tại một phân đoạn vận động cột sống, vốn bao gồm một phức hợp 3 khớp. Phức hợp 3 khớp này bao gồm:
- Một đĩa đệm ở phía trước, đóng vai trò như một bộ giảm xóc giữa các đốt sống lân cận.
- Một cặp khớp liên mấu ở phía sau với chuyển động hạn chế. Các khớp liên mấu có thể chịu trọng lượng và giới hạn chuyển động cúi cột sống về phía trước, ngửa về phía sau, xoay, và nghiêng 2 bên.
Sự thoái hóa liên quan đến lão hóa của các khớp liên mấu và đĩa đệm có thể làm cho chúng ít có khả năng chịu tải hơn, dẫn đến sự trượt đốt sống ở các phân đoạn chịu tải của cột sống dưới.
Phân loại trượt đốt sống do thoái hóa
Sự trượt đốt sống trong trượt đốt sống do thoái hóa có thể xảy ra theo hai cách:
- Đối xứng, nếu cả hai khớp liên mấu đều bị ảnh hưởng và thoái hóa như nhau. Trong trường hợp này, đốt sống trượt về phía trước theo chiều ngang một cách đối xứng.
- Bất đối xứng, nơi một khớp liên mấu bị thoái hóa nhiều hơn khớp còn lại, khiến cho sự trượt xảy ra một cách bất đối xứng, điều này thường dẫn đến sự xoay.
Trong cả hai trường hợp, đĩa đệm cột sống đều trượt về phía trước cùng với đốt sống.
Trượt đốt sống do thoái hóa thường xảy ra ở vùng lưng thấp và tương đối hiếm gặp ở các phần khác của cột sống. Tình trạng này có thể xảy ra ở vùng cổ do những thay đổi thoái hóa ở các khớp liên mấu cổ.
Vì sao trượt đốt sống do thoái hóa gây đau?
Trượt đốt sống do thoái hóa gây đau thông qua một hoặc nhiều quá trình sau đây:
- Đau khớp: Sự thoái hóa của các khớp liên mấu gây ra phản ứng viêm ở lớp lót sụn của khớp liên mấu
- Đau mô mềm: Sự chịu lực căng liên tục bên trong bao khớp và các dây chằng bao quanh các khớp liên mấu khi đốt sống bị trượt
- Đau cơ: Sự co thắt của các cơ hỗ trợ phân đoạn cột sống bị ảnh hưởng
- Đau do hẹp ống sống: Sự thu hẹp của ống trung tâm và/hoặc lỗ liên hợp gây ra sự chèn ép các cấu trúc thần kinh
Các quá trình này có thể dẫn đến một số sự kết hợp của đau lưng tại chỗ, đau thần kinh tọa, bệnh lý rễ thần kinh thắt lưng, và/hoặc triệu chứng đâu cách hồi thần kinh.
Các triệu chứng và dấu hiệu đặc trưng của trượt đốt sống do thoái hóa
Có một sự biến đổi rộng rãi của các triệu chứng trượt đốt sống. Nhìn chung, các triệu chứng điển hình bao gồm một số sự kết hợp của:
- Đau lưng thỉnh thoảng xuất hiện và biến mất khi tăng cường hoạt động
- Đau vùng thắt lưng thấp mãn tính
- Đau lưng có hoặc không kèm theo đau mông, đùi, và/hoặc đau chân
- Đi khập khiễng cách hồi thần kinh (đau chân khi đi bộ hoặc đứng trong các khoảng thời gian thay đổi khác nhau)
- Đau khi ngửa người về phía sau
Ít phổ biến hơn, sự co thắt cơ, tình trạng căng cứng và cảm giác bỏng rát, hoặc cảm giác yếu có thể được cảm nhận ở vùng lưng thấp và/hoặc đùi.
Phân độ của trượt đốt sống do thoái hóa
Một hệ thống phân độ, còn được gọi là phân loại của Meyerding, được sử dụng để đo lường mức độ trượt trong trượt đốt sống. Việc phân độ liên quan đến mức độ thân đốt sống phía trên trượt về phía trước trên thân đốt sống phía dưới.
Mức độ trượt đốt sống được đo lường thông qua phim X-quang nhìn từ phía bên và sau đó được phân độ theo thang điểm từ 1 đến 4. Ngoài ra, các phim X-quang tư thế cúi (gấp) và ngửa (duỗi) (các phim X-quang được chụp ở các tư thế trung gian, cúi về phía trước và ngửa về phía sau) được thực hiện để xác định xem có bất kỳ chuyển động nào của đốt sống này trên đốt sống kia hay không, được gọi là sự trượt tịnh tiến hoặc sự xoay.
Diễn tiến của trượt đốt sống do thoái hóa
Mức độ trượt đốt sống do thoái hóa có thể tăng lên theo thời gian.
Cơ thể sử dụng một cách tự nhiên một số cơ chế để bảo vệ chống lại sự trượt tiến triển thêm, bao gồm:
- Sự hình thành của các gai xương
- Sự xơ cứng của xương
- Sự lắng đọng canxi trong các dây chằng (sự hóa cốt)
Bởi vì các cơ chế này tương đối hiệu quả, mức độ trượt đốt sống do thoái hóa thường là nhỏ.
Đối với hầu hết mọi người, trượt đốt sống do thoái hóa nhìn chung là không có triệu chứng hoặc gây ra các triệu chứng nhẹ có thể được quản lý bằng các phương pháp điều trị không phẫu thuật.
Trượt đốt sống do thoái hóa mất bao lâu để chữa lành
Trường hợp phổ biến nhất là trượt đốt sống độ thấp không có các triệu chứng thần kinh, và những trường hợp này thường trở nên tốt hơn trong vòng 1 năm sử dụng phương pháp điều trị không phẫu thuật có mục tiêu.
Các mức độ trượt đốt sống cao hơn là hiếm gặp và đôi khi có thể cần điều trị phẫu thuật.
Điều gì làm cho trượt đốt sống do thoái hóa trở nên tồi tệ hơn
Những nghề nghiệp hoặc hoạt động đòi hỏi phải cúi người về phía trước lặp đi lặp lại (chẳng hạn như bảo mẫu, cha mẹ mang vác trẻ nhỏ, hoặc người tham gia vào lao động tay chân) có thể làm tăng tốc độ tiến triển của sự trượt theo thời gian.
Ai có thể cần phẫu thuật cho trượt đốt sống do thoái hóa
Phẫu thuật cho trượt đốt sống do thoái hóa là hiếm gặp. Nhìn chung, những bệnh nhân có các triệu chứng thần kinh, chẳng hạn như các thay đổi về cảm giác hoặc yếu cơ, những người tìm thấy ít hoặc không có sự thuyên giảm từ các phương pháp điều trị không phẫu thuật thì có nhiều khả năng nhận được lợi ích từ phẫu thuật hơn.
Nghiên cứu chỉ ra rằng có 10% đến 15% cá nhân tìm kiếm sự điều trị cho tình trạng trượt đốt sống do thoái hóa cuối cùng lựa chọn điều trị phẫu thuật.
Phân biệt trượt đốt sống do thoái hóa và trượt đốt sống do khuyết eo
Điều quan trọng cần lưu ý là một loại trượt đốt sống tương tự cũng có thể xảy ra do một khuyết tật cấu trúc ở một mảnh xương nhỏ – eo đốt sống – vốn kết nối hai đốt sống ở phía sau của cột sống. Tình trạng này được gọi là trượt đốt sống do khuyết eo.
Trượt đốt sống cũng có thể xảy ra do các nguyên nhân bẩm sinh, chấn thương, hoặc bệnh lý, nhưng các nguyên nhân do khuyết eo và thoái hóa là phổ biến hơn.
Mặc dù các triệu chứng của cả hai tình trạng này có thể chồng lấp lên nhau, nhưng các nguyên nhân cơ bản và các yếu tố nguy cơ là riêng biệt.
Khi nào trượt đốt sống do thoái hóa là tình trạng nghiêm trọng
Thường trượt đốt sống do thoái hóa thường không phải là một tình trạng nghiêm trọng. Tình trạng này có thể trở thành một cấp cứu y khoa hoặc đòi hỏi sự chăm sóc khẩn cấp nếu nó tiến triển đến một mức độ mà các dây thần kinh cột sống quan trọng bị ảnh hưởng, hoặc sự ổn định của phân đoạn bị tổn thương bị tổn hại.
Trong những trường hợp như vậy, điều quan trọng là phải có khả năng xác định các dấu hiệu và triệu chứng cảnh báo của trượt đốt sống do thoái hóa để đảm bảo sự chú ý y tế kịp thời và điều trị thích hợp.
Các triệu chứng và dấu hiệu nghiêm trọng được mô tả dưới đây.
Đau và yếu tiến triển
Điều quan trọng là phải tìm kiếm sự chăm sóc y tế ngay lập tức nếu có tình trạng đau dai dẳng hoặc trở nên tồi tệ hơn ở vùng lưng thấp gây cản trở các hoạt động hàng ngày. Cơn đau có thể lan vào mông, đùi, hoặc chân và có thể đi kèm với tình trạng tê bì, châm chích, hoặc yếu cơ. Ngoài ra, bất kỳ sự tiến triển đáng lo ngại nào của các triệu chứng thần kinh, chẳng hạn như yếu cơ hoặc mất cảm giác nên được đánh giá bởi một bác sĩ một cách khẩn cấp.
Các thay đổi trong chức năng ruột hoặc bàng quang
Bất kỳ thay đổi nào trong chức năng ruột hoặc bàng quang, chẳng hạn như khó kiểm soát hoặc khó làm rỗng bàng quang, són phân, hoặc tê bì ở vùng cơ quan sinh dục, là một cấp cứu y khoa. Các triệu chứng này có thể chỉ ra sự tiến triển nghiêm trọng của trượt đốt sống dẫn đến một tình trạng nghiêm trọng được gọi là hội chứng đuôi ngựa, vốn đòi hỏi sự can thiệp phẫu thuật khẩn cấp.
Sự mất chức năng hoặc khả năng vận động đáng kể
Các tình trạng tàn tật về chức năng, chẳng hạn như khó khăn khi đi bộ, duy trì sự thăng bằng, hoặc thực hiện các chuyển động cơ bản, có thể chỉ ra một giai đoạn tiến triển hơn của tình trạng bệnh đòi hỏi sự can thiệp y tế kịp thời.
Một chuyên gia có đào tạo nâng cao về chăm sóc cột sống có thể giúp đánh giá và chẩn đoán trượt đốt sống do thoái hóa. Nhận điều trị cá nhân hóa ở giai đoạn sớm của tình trạng bệnh có thể giúp quản lý đau, ngăn ngừa các biến chứng nặng hơn, và nâng cao chất lượng cuộc sống tổng thể cho các cá nhân bị trượt đốt sống do thoái hóa.
