Hủy thần kinh thân đốt sống bao gồm việc đưa một đầu dò sóng cao tần vào trong thân đốt sống để tạo ra một thương tổn nhiệt lên dây thần kinh thân đốt sống.
Bệnh nhân thường không cảm thấy đau trong suốt quá trình thực hiện nhờ sử dụng gây tê tại chỗ và/hoặc tiền mê. Tùy vào lựa chọn của bệnh nhân và phẫu thuật viên, thủ thuật có thể được thực hiện dưới hình thức an thần tỉnh mức độ trung bình hoặc gây mê toàn thân.
Thủ thuật được thực hiện tại các trung tâm phẫu thuật trong ngày hoặc khoa điều trị ngoại trú của bệnh viện; hầu hết bệnh nhân có thể xuất viện ngay trong ngày.
Đa số bệnh nhân dung nạp tốt với thủ thuật này, các tác dụng phụ thường nhẹ và thoáng qua. Tương tự như bất kỳ thủ thuật tiêm can thiệp nào, rủi ro về các biến chứng nghiêm trọng vẫn tồn tại nhưng tỷ lệ xảy ra là rất hiếm.
Bước 1: Chẩn đoán và sàng lọc
Hủy thần kinh thân đốt sống chỉ được thực hiện cho những bệnh nhân được chẩn đoán có tổn thương tấm sụn tận cùng đốt sống là nguyên nhân gây đau thắt lưng, hay còn gọi là đau do thân đốt sống (vertebrogenic pain).
Khác với quy trình chẩn đoán đau thắt lưng không đặc hiệu (vốn thường phức tạp và thiếu tính khẳng định), đau do thân đốt sống được xác nhận thông qua các dấu hiệu đặc hiệu trên phim MRI (gọi là thay đổi Modic).
Các bước để đảm bảo chẩn đoán chính xác bao gồm:
- Tiền sử bệnh: Đánh giá các triệu chứng chính, tình trạng bệnh lý, các thuốc đang sử dụng và loại trừ các nguyên nhân gây đau khác vốn đòi hỏi phương pháp điều trị khác.
- Thăm khám lâm sàng: Đánh giá mức độ phù hợp của bệnh nhân đối với thủ thuật, thiết lập thang điểm đau và tình trạng chức năng cơ bản, đồng thời xác định các chống chỉ định.
- Xét nghiệm cận lâm sàng: Loại trừ các rối loạn đông máu và/hoặc tình trạng nhiễm trùng.
- Chẩn đoán hình ảnh: Cụ thể là chụp cộng hưởng từ (MRI) để xác nhận sự hiện diện của thay đổi Modic Loại 1 hoặc Loại 2.
Quan trọng nhất, việc đánh giá toàn diện sẽ giúp xem xét độ an toàn và các rủi ro tiềm ẩn của thủ thuật hủy thần kinh đối với từng bệnh nhân cụ thể.
Bước 2: Chuẩn bị trước thủ thuật
Việc chuẩn bị trong những ngày trước khi thực hiện thủ thuật bao gồm:
- Đôi khi bệnh nhân được khuyên tạm ngừng hoặc giảm liều các thuốc chống đông máu từ 2 đến 7 ngày trước thủ thuật để giảm nguy cơ chảy máu quá mức.
- Thông báo cho kíp phẫu thuật về tất cả các loại vitamin và thực phẩm chức năng đang dùng, vì chúng có thể ảnh hưởng đến nguy cơ chảy máu hoặc tác dụng của thuốc an thần.
- Sắp xếp phương tiện di chuyển và người chăm sóc sau khi về nhà do tác động của thuốc mê hoặc thuốc an thần.
- Bắt buộc nhịn ăn trong ngày làm thủ thuật nếu có chỉ định gây mê hoặc an thần.
Ngoài ra, dù không bắt buộc, bệnh nhân được khuyến khích ngừng tất cả các dạng nạp nicotine (hút thuốc lá, thuốc lá điện tử, nhai thuốc, liệu pháp thay thế nicotine) để cải thiện sức khỏe tổng thể, vì nicotine làm chậm quá trình lành thương và tăng nguy cơ biến chứng.
Để đảm bảo an toàn, bệnh nhân cần tham vấn bác sĩ điều trị trước khi ngừng hoặc thay đổi liều lượng của bất kỳ loại thuốc nào.
Bước 3: Quy trình thực hiện thủ thuật
Vào ngày làm thủ thuật, quy trình hủy thần kinh thân đốt sống thường diễn ra như sau:
- Tiền mê: Thiết lập đường truyền tĩnh mạch, bệnh nhân được dùng thuốc thư giãn để đạt trạng thái an thần trung bình. Một số trường hợp được gây mê toàn thân. Một liều kháng sinh dự phòng cũng được dùng qua đường truyền này để ngăn ngừa nhiễm trùng vết mổ.
- Tư thế và chuẩn bị: Bệnh nhân nằm sấp trên bàn thủ thuật. Sử dụng hệ thống X-quang tăng sáng để xác định chính xác vị trí can thiệp. Thuốc tê tại chỗ được tiêm để làm tê mô tại vùng mục tiêu.
- Tạo đường vào cho đầu dò: Một vết rạch nhỏ (khoảng 0,5 cm) được tạo ở thắt lưng. Một dụng cụ mỏng gọi là ống thông dẫn đường được đưa xuyên qua cuống sống vào trong thân đốt sống.
- Đặt đầu dò sóng cao tần: Đầu dò RF được đưa qua ống thông đến vị trí chính xác trong thân đốt sống nơi dây thần kinh thân đốt sống đi qua.
- Hủy thần kinh (Ablation): Đầu của đầu dò RF được nung nóng và áp vào dây thần kinh trong khoảng 7 đến 15 phút (tùy thuộc vào nhiều yếu tố) để tạo ra thương tổn nhiệt.
- Kết thúc: Rút các dụng cụ và đóng vết mổ bằng chỉ tự tiêu hoặc keo dán phẫu thuật.
Hệ thống X-quang tăng sáng được sử dụng xuyên suốt để đảm bảo vị trí đặt đầu dò chính xác tuyệt đối. Toàn bộ quy trình thường kéo dài từ 1 đến 1,5 giờ.
Tiếp nối các bước trước, dưới đây là bản dịch sát nghĩa cho phần còn lại của quy trình:
Bước 4: Sau thủ thuật
Khi thủ thuật hoàn tất, bệnh nhân được theo dõi cho đến khi tác dụng của thuốc tan hết và việc bệnh nhân đứng dậy hoặc đi lại được coi là an toàn. Bệnh nhân thường có thể trở về nhà trong vòng vài giờ sau khi kết thúc thủ thuật. Nghỉ ngơi được khuyến cáo vào ngày hủy thần kinh thân đốt sống, và hạn chế hoạt động thể chất được khuyến nghị trong vòng 48 giờ sau khi hủy thần kinh. Bệnh nhân được hướng dẫn tránh:
- Nâng các vật nặng quá 7kg
- Xoay và cúi cột sống
- Ngâm mình trong nước (ví dụ: tắm bồn, hồ bơi hoặc bồn tắm nước nóng)
Bệnh nhân không được phép lái xe trong ít nhất 24 giờ sau thủ thuật do tác động của thuốc an thần. Nếu có gây mê toàn thân, các hạn chế bổ sung – như vận hành máy móc và uống đồ uống có cồn – được khuyến nghị trong 24 đến 48 giờ đầu sau thủ thuật. Hầu hết bệnh nhân có thể tiếp tục các hoạt động nhẹ nhàng trong vòng 24 giờ, và hầu hết có thể tiếp tục tất cả các hoạt động bình thường sau 48 giờ.2 Vị trí vết rạch ở thắt lưng nên được theo dõi các dấu hiệu nhiễm trùng và giữ sạch, khô trong quá trình lành thương, thường mất vài ngày.
Các tác dụng phụ tiềm ẩn
Một số tác dụng phụ nhất định xảy ra ở khoảng 10% bệnh nhân, bao gồm nhưng không giới hạn ở:
- Đau hoặc nhức tại vị trí tiêm
- Đau ở thắt lưng và/hoặc chân
- Tê hoặc ngứa ran ở chân, lưng và/hoặc mông
Trong hầu hết các trường hợp, các tác dụng phụ này sẽ tự khỏi trong vòng 2 đến 3 tháng.3 Bệnh nhân có thể bị tăng cảm giác đau ban đầu sau thủ thuật do việc chèn ống thông và đầu dò vào một khu vực vốn đã bị viêm và đau. Cơn đau này thường thoáng qua và sẽ khỏi sau vài ngày hoặc vài tuần. Các loại thuốc giảm đau không kê đơn và/hoặc theo đơn, túi chườm đá, hoặc nhiệt sẽ giúp ích trong việc kiểm soát các tác dụng phụ gây đau.2 Đối với tình trạng đau tăng dần hoặc bất kỳ triệu chứng đáng lo ngại nào, bệnh nhân được khuyên nên tham khảo ý kiến của bác sĩ điều trị.
Rủi ro tiềm ẩn và biến chứng
Giống như bất kỳ thủ thuật y khoa nào, luôn có rủi ro thất bại và tiếp tục đau. Các sự cố bất lợi nghiêm trọng được báo cáo ở dưới 1% bệnh nhân và bao gồm:
- Kích thích rễ thần kinh và đau thần kinh tọa (bệnh rễ cột sống thắt lưng)
- Chảy máu vào khoang bụng (xuất huyết sau phúc mạc)
- Gãy xẹp đốt sống
- Bí tiểu
Vì thủ thuật này tương đối mới, cần có thêm các nghiên cứu bổ sung để xác định thời gian duy trì hiệu quả giảm đau, khi nào và liệu thủ thuật có thể được lặp lại hay không nếu cơn đau tái phát, cũng như các rủi ro tiềm ẩn và hồ sơ an toàn dài hạn. Nên thảo luận về các rủi ro, lợi ích, biến chứng và các phương pháp điều trị thay thế với một chuyên gia thực hiện thủ thuật này trước khi xem xét việc tiêm vào tấm đệm tận cùng đốt sống.
